Јанчески: Зошто патот од капитализам кон социјализам не е мирна прошетка?

Емил Јанчески во објава на социјалните мрежи ја анализираше марксистичката перспектива за преминот од капитализам кон социјализам, оценувајќи дека таквиот процес не може да се одвива мирно и автоматски. Според него, историското искуство покажува дека владејачките економски и политички елити не се откажуваат доброволно од својата моќ, туку пружаат отпор кон секое движење што ги доведува во прашање постојните односи на сопственост и распределба на богатството. Јанчески нагласува дека борбата за социјални промени е тесно поврзана со одбраната на демократијата, политичкото организирање на граѓаните и спротивставувањето на авторитарните тенденции во периоди на криза.

Една од најчестите заблуди во политичката теорија е претпоставката дека општествата можат постепено и автоматски да преминат од капитализам кон социјализам, само преку убедување на мнозинството или преку изборни победи. Според марксистичката традиција, историјата покажува поинаква слика.

Основниот аргумент е дека владејачката класа не се откажува доброволно од својата економска и политичка моќ. Напротив, секое сериозно движење што ги доведува во прашање постојните односи на сопственост и распределба на богатството неизбежно се соочува со отпор. Тој отпор може да се појави во форма на политичка репресија, ограничување на граѓанските слободи, дискредитација на опозициските движења или директно насилство.

Во оваа смисла, кога Маркс во „Комунистичкиот манифест” зборува за „освојување на битката за демократијата”, не мисли само на учество во изборниот процес. Станува збор за организирање на народните маси и сите делотворни политички актери во одбрана на правото на здружување, јавно изразување на политички ставови и борба за проширување на демократските права. Токму преку тие механизми работничката класа и потчинетите слоеви ја градат својата политичка сила.

Но, како што расте влијанието на едно масовно движење, така расте и реакцијата на центрите на моќ. Историското искуство од XX век покажува дека во периоди на длабоки економски и политички кризи, делови од капиталистичката елита често прибегнуваат кон авторитарни и фашистички решенија за да го зачуваат постојниот поредок.

Таквите процеси ретко се оправдуваат отворено. Наместо тоа, јавноста се мобилизира преку национализам, шовинизам, ксенофобија, омраза кон мигранти, верска нетрпеливост или други форми на поделба меѓу обичните луѓе. Целта е вниманието да се пренасочи од вистинските причини за кризата – концентрацијата на богатството, економската нееднаквост и структурните противречности на капитализмот.

Од оваа перспектива, борбата за социјализам не се сфаќа како автоматска историска етапа, туку како долготраен политички судир во кој прашањата за демократијата, народната организација и отпорот кон авторитаризмот играат централна улога.

Може да ве интересира