Пишува Виктор Боројевиќ-член на Црвена Младина
Како млад студент на Економски факултет во областа Економија и како некој што веќе го почувствувал приватниот сектор одвнатре, сè почесто се прашувам: дали Македонија навистина им нуди иднина на младите? Или пак, државата постепено ги оттурнува најобразованите и најспособните надвор од своите граници?
Денес, висококвалификуваните млади не ја напуштаат Македонија затоа што не ја сакаат. Напротив. Најголем дел од нив заминуваат затоа што не гледаат можност за достоинствен живот. Во држава каде што цените растат побрзо од платите, а животниот стандард станува сè поскап, млад човек со факултетска диплома честопати едвај преживува до крајот на месецот. На хартија, просечната плата можеби изгледа пристојно. Но реалноста е поинаква. Кога ќе се платат кирија, сметки, храна, превоз и основни трошоци, остануваат многу малку средства за штедење, личен развој или создавање семејство. Особено во поголемите градови, цените на становите достигнаа ниво што за многу млади изгледа недостижно. Да се купи стан со просечна плата во Македонија денес е речиси невозможна мисија. За еден просечен двособен стан, потребни се децении отплата преку кредит, а банките бараат стабилни приходи што многу млади луѓе ги немаат. Во меѓувреме, цените на недвижностите растат, додека куповната моќ опаѓа. Тоа создава чувство на бесперспективност кај младите генерации.
Не е случајно што огромен број млади и по завршување на факултетот продолжуваат да живеат со своите родители. Не затоа што така сакаат, туку затоа што економските услови ги принудуваат на тоа. Самостојниот живот станува луксуз, а не нормален чекор во зрелоста. Во многу европски држави млад човек со просечна плата може да изнајми стан, да штеди и да планира иднина. Кај нас, често мора да избира помеѓу основни потреби. Дополнителен проблем е чувството дека системот не ги вреднува знаењето и трудот. Во приватниот сектор многу млади работат прекувремено за плати што не одговараат на нивното образование и одговорности. Наместо мотивација и можност за напредок, добиваат несигурност и чувство дека колку и да се трудат, тешко ќе изградат стабилен живот тука.
Токму затоа, сè повеќе млади ја гледаат емиграцијата како единствено рационално решение. Во странство не бараат луксуз, туку нормален живот, плата со која ќе можат да плаќаат сметки без страв, да изнајмат или купат дом, да создадат семејство и да чувствуваат дека нивниот труд се цени. Најтажно е што Македонија не губи само луѓе, туку губи потенцијал. Заминуваат лекари, економисти, инженери, ИТ-инженери, професори, луѓе во кои државата вложила години образование. Наместо тие да ја градат иднината овде, своето знаење го вложуваат во туѓи економии.
Ако ова продолжи, ќе се соочиме со уште поголем недостиг на квалитетен кадар и уште послаба економска перспектива. Затоа, прашањето не е зошто младите си одат. Прашањето е што правиме за да им дадеме причина да останат.
Младите не бараат невозможни работи. Бараат фер плати, стабилност, можност за достоинствен живот и систем што ќе го вреднува трудот. Додека тоа не стане реалност, емиграцијата ќе остане изборот на многумина не затоа што сакаат да заминат, туку затоа што чувствуваат дека тука немаат иднина.
