Пишува: Маја Дургутова член на Сектор Политичка економија при политичката партија Левица
Светот влегува во нова инфлаторна зона во која геополитиката сè повеќе ја диктира економската реалност, а товарот најдиректно го чувствуваат граѓаните. Ова не е криза со јасен почеток, туку процес што постепено се развива и незабележливо се претвора во нова нормалност. Инфлацијата повторно станува централно прашање, но за разлика од претходните периоди, нејзините причини денес се подлабоки и покомплексни.
Глобалната економија се наоѓа под силен притисок, при што економските фактори се испреплетуваат со геополитичките тензии, енергетските ризици и нарушените трговски текови. Предупредувањата од меѓународните финансиски институции веќе не се само аналитички проценки, туку јасен сигнал дека светот влегува во подолг период на неизвесност и нестабилност.
Во центарот на овие случувања е енергијата. Прекините и ризиците во снабдувањето со нафта и гас, особено во чувствителни точки како Ормутскиот теснец, имаат директно влијание врз глобалните пазари. Овој теснец претставува клучна артерија на светската економија, па секое нарушување во неговото функционирање брзо се претвора во ценовен шок што се шири низ сите економски сектори.
Проблемот не застанува тука. Поскапата енергија ги зголемува производствените трошоци, транспортот станува поскап, што пак доведува до раст на цените на храната и услугите. Нарушените синџири на снабдување создаваат дополнителен притисок, а повисоките каматни стапки ги поскапуваат кредитите и ја ограничуваат потрошувачката. На овој начин се создава инфлаторна спирала која тешко се контролира и која постепено ја намалува реалната куповна моќ на домаќинствата.
Најголемиот ризик во оваа ситуација е појавата на стагфлација, односно комбинација на висока инфлација и слаб економски раст. Во такви услови, класичните економски инструменти имаат ограничен ефект, а секоја погрешна одлука може дополнително да ја продлабочи кризата. Централните банки се соочуваат со сложен избор меѓу зголемување на каматните стапки за да ја намалат инфлацијата или поддршка на економскиот раст со ризик од дополнително поскапување.
Во новата реалност, економиите се принудени да бараат поодржливи решенија. Диверзификацијата на енергетските извори станува приоритет, како и внимателно насочена фискална поддршка наместо широка јавна потрошувачка. Се нагласува потребата од инвестиции во домашното производство, создавање стратешки резерви и подобра координација меѓу монетарната и фискалната политика.
За малите и отворени економии, предизвикот е уште поголем. Нивната зависност од увоз на енергенси значи дека секој глобален шок веднаш се прелева во домашната економија, влијаејќи врз цените, сметките и животниот стандард.
Светот влегува во нова економска фаза во која стабилноста повеќе не е даденост, туку резултат на внимателно и стратешко управување. Ова не е краткотраен инфлаторен бран, туку подлабока промена на економските правила. Во такви услови, отпорни нема да бидат само најсилните економии, туку оние што ќе успеат навреме да се прилагодат.
