Новата Национална стратегија за безбедност на САД најавува огромен пресврт во надворешната политика; останува да се види дали Вашингтон навистина е сериозен
Едно е да се напише стратегија за национална безбедност, но вистинскиот тест е дали претседателот Доналд Трамп навистина има намера да ја спроведе. Клучните поенти се реторичката деескалација со Кина и префрлањето на товарот врз Европа за одржување на Украина.
Националната стратегија за безбедност (NSS) за 2025 година, објавена од Белата куќа на 4 декември 2025, означува потенцијално длабок пресврт во американската надворешна политика под вториот мандат на Трамп, во споредба со неговиот прв мандат. Овој документ од 33 страници експлицитно го прифаќа доктринот „Америка прва“, отфрлајќи ја глобалната хегемонија и идеолошките крстоносни походи во корист на прагматичен, трансакциски реализам фокусиран на заштита на клучните национални интереси: безбедноста на татковината, економскиот просперитет и регионалната доминација во Западната хемисфера.
Документот ја критикува американската прекумерна вмешаност како политика што ја ослабнала Америка, прикажувајќи го пристапот на Трамп како „неопходна корекција“ за „нова златна ера“. Стратегијата приоритизира реиндустријализација (целта е зголемување на економијата од 30 на 40 билиони долари до 2030-тите), заштита на границата и склучување билатерални договори наместо мултилатерализам или промоција на демократија. Ја прифаќа мултиполарноста, ја симнува Кина од „главна закана“ на ниво на „економски конкурент“ и повикува на селективен ангажман со противниците. Сепак, дел од постапките на Трамп во првите 11 месеци од мандатот се во спротивност со она што е напишано.
Стратегијата е отворено партиска, припишувајќи му личен кредит на Трамп за посредување во осум конфликти (вклучувајќи го примирјето Индија–Пакистан, враќањето на заложниците од Газа и договорот Руанда–ДР Конго), како и за добивање вербална обврска на Самитот во Хаг во 2025 дека членките на НАТО ќе го зголемат буџетот за одбрана на 5% од БДП. Исто така, ја издигнува миграцијата како врвна безбедносна закана, со поддршка за употреба на смртоносна сила против картелите доколку е потребно, и ги отфрла климатските политики и „нето-нула“ целите како штетни.
Документот ја организира стратегијата околу три столба: одбрана на татковината, Западната хемисфера и економско обновување. Второстепени фокуси се селективни партнерства во Азија, Европа, Блискиот Исток и Африка.
Главните реторички промени во однос на стратегиите од 2017 (Трамп) и 2022 (Бајден):
- Од „глобален полицаец“ кон регионален хегемон: За разлика од Бајденовата стратегија (алијанси и конкуренција на големите сили) или од стратегијата на Трамп од 2017 (Кина и Русија како ревизионисти), овој документ го завршува американското „вечнопостојано бреме“ во светот. Америките се приоритет, Европа и Блискиот Исток се маргинализирани.
- Идеолошко повлекување: Промоцијата на демократија експлицитно се напушта – „бараме мирни трговски односи без наметнување демократски промени“. Авторитарни режими не се осудуваат, а ЕУ се нарекува „антидемократска“.
- Конфронтација со сојузниците: Европа е остро критикувана за миграција, ограничување на слободата на говор и ризик од „цивилизациско бришење“ (демографски промени што ќе ги направат државите „непрепознатливи за 20 години“). САД ветуваат поддршка за „патриотските“ партии во Европа.
- Кина: Признавање неуспешен ангажман; бара „взаемно корисни“ односи со одвраќање. Нема целосно одвојување, но има ограничувања во технологија.
- Прифаќање мултиполарност: Охрабрување на регионалните сили да ги контролираат своите сфери (Јапонија во Источна Азија, арапско-израелски блок во Заливот).
NSS сигнализира тектонска промена во односот на САД со НАТО, нагласувајќи „префрлање на товарот“ наместо безусловно лидерство. НАТО се прикажува како трансакциско партнерство: американските воени, финансиски и нуклеарни гаранции ќе зависат од тоа дали Европа ќе ги исполни новите строги услови. Клучни промени се стопирање на проширувањето на НАТО, барање 5% БДП за одбрана до 2035 и обновување на „стратешка стабилност“ со Русија преку прекин на огнот во Украина. Иако САД го потврдуваат членот 5, документот најавува можни делумни повлекувања до 2027 ако Европа не го „засили темпото“.
Стратегијата му припишува заслуга на Трамп за заложбата од 5% на Самитот во Хаг, но предупредува и за „цивилизациско бришење“ на Европа поради миграција и ниска наталитет.
Украина:
Стратегијата означува драматичен пресврт – Америка суштински го префрла товарот за опстанок на Украина врз Европа. Делот од документот поврзан со Украина е оценет како нереален во однос на европските воени капацитети.
NSS тврди дека Европа има „значајна предност во тврда моќ над Русија“, со исклучок на нуклеарното оружје, и бара од европските држави да ја преземат главната улога. Се нагласува потребата од брз прекин на огнот заради стабилизација на европските економии и избегнување ескалација.
Документот ја критикува Европа за тоа што е „заглавена во политички кризи“, за малцински влади што „потиснуваат опозиција“ и за неспособност да ја претворат желбата за мир во реална политика.
Не е изненадување што овој дел предизвика панични реакции во Европа. Поранешниот шведски премиер Карл Билт го нарече „десно од екстремната десница“.
Американски аналитичари предупредуваат дека САД можат да станат „поусамени и послаби“.
Кина позитивно ги прима деловите за суверенитет, но останува претпазлива.
Американски демократи сметаат дека ова е „катастрофа за алијансите“.
На крајот, стратегијата означува внатрешен пресврт на Америка, форсирајќи ги сојузниците од НАТО сами да ја финансираат безбедноста, со ризик од нови пукнатини со Европа. Америка се позиционира како богата континентална сила во мултиполарен свет, која се потпира на индустриска ревитализација и прагматични договори за да избегне прекумерна вмешаност.
Автор: Лари Џонсон, политички аналитичар и коментатор, поранешен аналитичар во ЦИА и член на Канцеларијата за контратероризам во Стејт департментот
