Владата на Франција се распадна по изгласаната недоверба во понеделникот, со што премиерот Франсоа Бајру беше принуден да поднесе оставка по само девет месеци на функцијата.
74-годишниот Бајру го повика гласањето врз основа на член 49 од францускиот устав за да изврши притисок врз пратениците да ја поддржат неговата мерка за кратење на 44 милијарди евра (52 милијарди долари) од буџетот за 2026 година, со цел намалување на фискалниот дефицит. Кабинетот на претседателот Емануел Макрон во понеделникот соопшти дека тој ќе назначи нов премиер „во следните неколку дена,“ кој ќе биде петтиот премиер на Франција за помалку од две години.
„Најголемиот ризик беше да не се преземе ништо, да се дозволи работите да продолжат без промени, да продолжиме со политиката како и досега,“ изјави Бајру пред Националното собрание на Франција пред гласањето.
„Вие имате моќ да ја соборите владата, но немате моќ да ја избришете реалноста,“ додаде тој. „Реалноста ќе остане неминовна. Трошоците ќе продолжат да растат, а товарот од долгот, веќе неподнослив, ќе стане сè потежок и поскап.“
Должничката криза на Франција
Државниот долг на Франција достигна повеќе од 3 трилиони евра, 114% од БДП, на крајот на првиот квартал во 2025 година, а отплатата на долгот треба да надмине 100 милијарди евра до 2029 година, во споредба со 59 милијарди во 2024, според ревизорската институција Cour des Comptes. Во меѓувреме, буџетскиот дефицит изнесува речиси 169 милијарди евра, 5,8% од БДП. Европската Унија има ограничување од 3% за буџетскиот дефицит на земјите од еврозоната.
Бајру се обидуваше да го намали јавното задолжување од 6,1% од БДП во 2024 година на 2,8% до 2029 година. Предлогот на поранешниот премиер вклучуваше мерки како замрзнување на значаен дел од трошоците за социјална помош и укинување на два државни празника. Бајру тврдеше дека младите во Франција се оптоварени со долг на сметка на „бејби-бум“ генерацијата. Но планот беше крајно непопуларен и беше отфрлен со 364 гласа „против“ и 194 „за.“ Намалувањето на социјалните трошоци е политички ризично во Франција. Серии протести избувнаа низ земјата во јануари 2023 година откако Макрон ја зголеми старосната граница за пензија од 62 на 64 години.
Џордан Бардела, лидер на француската крајнодесничарска популистичка партија Национален собир, која претходно поднесе неуспешна иницијатива за недоверба против Макрон поради пензиската реформа, на 25 август изјави дека неговата партија „никогаш нема да гласа за влада чијшто одлуки го тераат францускиот народ да страда.“
Политичката криза во Франција
Франција се наоѓа во политичка нестабилност уште од јуни минатата година, кога Макрон свика вонредни парламентарни избори во обид да го запре растот на екстремизмот и да ја зајакне поддршката за центарот, откако на изборите за Европскиот парламент во 2024 година Националниот собир оствари победа. Наместо тоа, резултатите од изборите покажаа дека граѓаните не ја зацврстија поддршката за централните партии, туку ја засилија позицијата на екстремните партии: и крајната десница (Национален собир) и крајната левица (Нов народен фронт) остварија значителни добивки. Тоа резултираше со парламент без јасно мнозинство, поделен меѓу Националниот собир, левичарскиот Нов народен фронт и блокот „Ренесанса“ на Макрон.
Во септември минатата година, Макрон го назначи Мишел Барние за премиер, по Летните олимписки игри во Париз и по денови дебати меѓу француските политичари, што резултираше и со протести. Владата тогаш падна во декември со изгласување недоверба поради буџетски спорови, за првпат од 1962 година, а Барние беше соборен по најкраткиот мандат во историјата на Петтата Република. Парламентот потоа усвои „итен закон“ за обновување на буџетот од претходната година и спречување на блокада на владата.
Макрон потоа го назначи Бајру, центрист, за премиер во декември, но и тој доживеа слична судбина како Барние. Макрон најави дека ќе назначи нов премиер, исклучувајќи можност за нови избори.
Лидерот на крајната десница Марин Ле Пен побара Макрон повторно да го распушти парламентот, што би довело до нови избори од кои таа очекува добивка за Националниот собир. „Голема држава како Франција не може да живее со хартиена влада, особено во вознемирен и опасен свет,“ изјави таа во Националното собрание по гласањето за недоверба. Анкетите покажуваат дека мнозинството Французи сакаат нови парламентарни избори.
Макрон, и покрај слабата поддршка во анкетите, повеќепати истакна дека нема намера да поднесе оставка пред крајот на неговиот мандат во 2027 година.
Но отстранувањето на Бајру носи нова нестабилност за француската влада. Левичарската и десничарската опозиција заедно држат 330 од вкупно 577 места во Националното собрание, што прави тешко постигнувањето консензус. Без апсолутно мнозинство, Макрон наводно се обидува да создаде коалиција со социјалистите, а се шпекулира и дека би можел да назначи кандидат поддржан од левицата, особено бидејќи последните двајца центристички премиери — Барние и Бајру — завршија со пад на владата. Претседателот на Социјалистичката партија, Борис Валод, изјави во Националното собрание дека е подготвен да управува со владата. Но тоа би можело да се соочи со отпор од „Републиканците,“ либерално-конзервативна партија која е дел од владејачката коалиција.
Назначувањето нов премиер, сепак, нема да ја реши нестабилноста во парламентот поради недостигот од апсолутно мнозинство, особено затоа што новиот лидер веднаш ќе се соочи со задачата да го донесе буџетот за 2026 година. Француските служби за безбедност наводно очекуваат оваа недела протести под слоганот „Блокирај сè,“ како и синдикално организирани штрајкови во здравството и железницата подоцна овој месец.
„Макрон мора брзо да назначи нов премиер пред немирите во парламентот и на улица … да прераснат во бунт против него,“ изјави Мухтаба Рахман, управен директор во консултантската компанија Eurasia Group, за „Фајненшл тајмс.“ „Исто така, треба да ги увери пазарите дека Франција сè уште може да се надева на усвојување буџет со намален дефицит оваа година.“
Мари Демкер, професорка по политички науки на Универзитетот во Гетеборг, Шведска, предупреди во изјава за шведската национална агенција ТТ дека може да има и пошироки последици: нестабилна Франција би можела да ја ослаби способноста на Европската Унија да дејствува одлучно, вклучувајќи во областа на одбраната и економската политика во однос на САД.
Информациите се превземени од TIME.
