Македонската влада потврди дека прифатила барање од САД за прием на македонски државјани со нерегулиран престој во Америка. Но останува нејасно дали земјата е вклучена и во поширок план на администрацијата на Доналд Трамп за депортација на мигранти од трети земји, меѓу кои Куба, Хаити, Никарагва и Венецуела, токму во земји од Балканот.
Според извештајот на Радио Слободна Европа, американските власти упатиле иницијативи до неколку балкански држави, а Косово веќе потврди дека ќе прими до 50 лица под привремена заштита. Македонија негира дека е вклучена во слични договори, но не дава конкретни одговори за можен ангажман во рамките на американската стратегија за прераспределба на мигранти.
Во одговорот за РСЕ, македонската Влада вели дека по доаѓањето на администрацијата на Трамп било упатено барање за депортација на македонски државјани со нерегулиран престој во САД. Барањето е прифатено, бидејќи како што истакнуваат од Владата, секоја држава е должна да ги прими своите граѓани.
Правната експертка Бојана Божиновска Силјановска од Здружението на млади правници вели дека тоа е обврска утврдена со меѓународното право:
„Ако станува збор за македонски државјани, државата мора да ги прими назад. Тоа не е политичко, туку правно прашање.“
Но, проблематично е што Владата не ја отфрла можноста Македонија да се вклучи и во прием на странски државјани, мигранти од трети земји кои САД сака да ги депортира.
Прашани дали земјата води разговори со САД за прием на мигранти кои не се македонски државјани, од Владата одговараат со реченицата:
„Остануваме на веќе испратениот одговор.“
Во меѓувреме, американскиот Стејт департмент негира, но и не потврдува директно дека се склучуваат договори со земји од Балканот за депортација на лица од трети земји. Во своето соопштение наведуваат дека „американските партнери и регионалните лидери тесно соработуваат во справувањето со кризата на масовна и нелегална миграција“.
Потенцијалното вклучување на Македонија во ваква шема предизвикува загриженост меѓу правниците и организациите за човекови права. Претседателката на МЗМП вели дека таква соработка не е невозможна, но бара јасни правни гаранции:
„Ако државата прифати да биде привремена дестинација за депортирани мигранти, таа мора да им гарантира заштита на нивните човекови права, право на живот, фер постапка и евентуална безбедна репатријација.“
Притоа, треба да се разликуваат економски мигранти од бегалци, последните не можат да бидат депортирани без да добијат шанса за азил.
Косово веќе ја потврди соработката со САД, 50 мигранти ќе добијат привремен престој. Привремениот премиер Албин Курти истакна дека Косово ја прави оваа „жртва“ во знак на партнерство со Вашингтон. Мигрантите ќе бидат сместени под надзор на Министерството за внатрешни работи, со важечки права и пристап до закони.
Црна Гора, пак, негира дека водела било какви разговори со САД.
Македонија, и покрај упорни прашања, не ги разјаснува своите намери.
Некои експерти, како Никола Ковачевиќ, укажуваат дека целата стратегија има елементи на политички театар:
„Депортирање на луѓе од Централна Америка во Балканот е и нелогично и неефикасно, тоа е симболичен потег на Вашингтон да покаже цврст став за миграцијата.“
Од Human Rights Watch предупредуваат дека ваквите „трансфер-договори“ ризикуваат да станат нов облик на колективна санкција, а не легална миграциска политика.
Македонската Влада го прифати барањето на САД за враќање македонски државјани со нерегулиран престој. Но, не е исклучена можноста дека Македонија би можела да се вклучи и во пошироки договори за прифаќање депортирани мигранти од трети земји. Секоја таква одлука мора да биде транспарентна, правно уредена и во согласност со меѓународните обврски за заштита на човековите права.
Колку и да се чинат политички мотивирани или симболични, овие договори би можеле да ја претворат Македонија во хуманитарна зона за мигранти, без реални капацитети и со сериозни етички и безбедносни дилеми.
Текстот е базиран на информации и изјави преземени од Радио Слободна Европа.
