Пратеникот Саше Јанчев ја отвора дебатата за политиките околу бегалците и улогата на Македонија во новите геополитички планови на Западот. Во своето јавно излагање, Јанчев посочува на сериозни противречности меѓу реториката на домашните власти и конкретните најави од странските партнери, особено Велика Британија.
„Нашиот премиер ни го претстави стратешкиот договор со Британија ко отворање на рајските порти, а бегалците и мигрантите воопшто не ги спомна“, пишува Јанчев, реагирајќи на најавата на британскиот премиер дека неговата земја планира отворање бегалски кампови надвор од Британија.
Иако британскиот премиер не прецизираше каде би се наоѓале тие кампови, според британскиот таблоид „Дејли Мејл“, како можни локации се спомнуваат Македонија, Босна, Србија и Албанија. Притоа, албанскиот премиер Еди Рама на заедничка прес-конференција со својот британски колега јавно изјави дека „нема шанси“ ваков проект да се реализира во Албанија.
Јанчев ги потсетува граѓаните и на политичката хистерија која во 2017 година ја ширеше ВМРО-ДПМНЕ:
„ДПМНЕ во Гевгелија бараа и референдум по прашањето за наводно населување мигранти кои до денес не се населени. Ширеа сериозна паника.“
Но, денес, вели тој, се случува нешто посериозно – реална британска најава за дислокација на мигранти, а од Владата не добиваме ниту збор.
Според Јанчев, империјалните сили, како Британија и САД, се директно одговорни за создавањето на бегалските бранови:
„Прво ги бомбардираат. Нивните военоиндустриски комплекси профитираат фантастично. Потоа им ги разграбуваат ресурсите и ги оставаат во хаос до неповрат.“
Пратеникот посочува дека овој процес се развива паралелно со кратење на буџетите за агенциите на ОН кои се грижат за раселените лица и барањето „трети земји“ како Македонија да преземат дел од товарот:
„Ние треба да ги примиме тие луѓе, кои инаку не сакаат да останат тука, туку само транзитираат. Единствен начин да ги задржиш овде е со сила – со кампови кои де факто ќе бидат затвори.“
Тој предупредува дека доколку вакви центри навистина се планираат во Македонија, се работи за ултимативно лицемерие:
„Ако плаќа Британија, тие затвори по дифолт ќе станат демократски, хумани затвори и нема да биде проблем.“
Потенцијалната изградба на бегалски кампови на македонска територија би отворила низа сериозни правни, хуманитарни и безбедносни прашања:
1. Правна основа и транспарентност:
Доколку постои договор за прифаќање бегалци или мигранти по барање на трета земја (во случајот Велика Британија), таквиот договор мора да помине низ редовна парламентарна процедура, да биде јавно достапен и да биде во согласност со меѓународното право, вклучително и Конвенцијата за статусот на бегалци од 1951 година и Европската конвенција за човекови права.
Прашањето дали македонските институции би задржувале луѓе против нивна волја – само за да не стигнат до Британија – би можело да значи фактичка интернaција, што е правно ризично и етички проблематично.
2. Социјални и безбедносни импликации:
Создавањето бегалски кампови би можело да предизвика и внатрешни тензии, особено ако тоа се прави во тајност и без јасна комуникација со јавноста. Јанчев предупредува:
„Овие луѓе може само со сила да се задржат тука. И вакви кампови можно е да функционираат само како затвори.“
Дополнително, од аспект на националната безбедност, станува збор за долгорочен ангажман кој може да оптовари институции кои и сега се на раб на функционалност.
3. Геополитички ризици:
Доколку Македонија прифати ваков аранжман, таа се позиционира како граничен филтер на ЕУ и Британија, што ја претвора во алатка за менаџирање на последиците од западните интервенции, без притоа да има реална полза.
„Ќе ги примаме последиците од туѓите војни, а нашата власт ќе не лаже дека добиваме 6 милијарди евра“, предупредува Јанчев.
4. Хуманитарна обврска vs. реалност:
Иако секоја држава има обврска да постапува хумано кон бегалците, Македонија не е земја со капацитети за долгорочен прием и хуман третман на илјадници мигранти. Притоа, мигрантите самите не сакаат да останат тука, што создава дополнителна напнатост.
На крај, Јанчев повикува на итно обелоденување на стратешкиот договор со Британија:
„Ќе треба да го дадат да го видиме овој стратешки договор, само да не излезе дека и тој е деловна тајна.“
Додека Владата зборува за „историски договор“ и „шест милијарди евра“, странските соопштенија зборуваат за мигрантски камп, без наведени финансии.
Проблемот не е само во потенцијалното прифаќање бегалци, туку во молчeњето на институциите, во непостоењето на дебата, и во одсуството на одговорност за политички договори со високи безбедносни и хуманитарни импликации.
