Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен официјално објави стратегиски документ со кој се предвидува целосен прекин на увозот на руски гас до крајот на 2027 година. Во објавената комуникација на Комисијата се наведува дека целта е „постепено, но неповратно да се стави крај на европската зависност од енергенси кои финансираат агресија и нестабилност“.
„До 2027 година, Европската унија ќе го прекине увозот на руски гас. Ова е не само енергетска туку и безбедносна одлука“, изјави фон дер Лајен, нагласувајќи дека ова е морална обврска на Унијата поради руската инвазија врз Украина.
Мнозинството аналитичари предупредуваат дека забраната може да предизвика краткорочни ценовни шокови, особено во земјите кои сè уште се силно зависни од рускиот гас, како Унгарија, Словачка, Австрија и делумно Германија. Иако ЕУ значително ја намали зависноста од рускиот гас – од речиси 45% во 2021 на околу 15% во 2024 – во некои сектори, особено индустрискиот, алтернативите сè уште се ограничени.
„Секое забрзано исклучување без стабилни алтернативи носи ризик од рецесија, особено во Источна Европа“, предупредува енергетскиот аналитичар Клаус Мертен од институтот „Енергие-Форум“ во Берлин. Според него, иако долг рок е клучен за транзиција, рокот 2027 е „амбициозен до граница на ризик“.
Неколку држави членки, меѓу кои Словачка и Унгарија, веќе ја оспорија применливоста на планот. Премиерот на Словачка Роберт Фицо ја нарече иницијативата „економско самоубиство“ и побара финансиска компензација за индустриите што ќе бидат најпогодени. Унгарската влада, пак, предупреди дека секој обид за присилна имплементација на ваква одлука ќе доведе до енергетска нестабилност и социјални немири.
И покрај тоа, Европската комисија во објавените документи истакнува дека сите земји членки ќе мора да изработат национални планови за енергетско откачување од Русија, кои ќе бидат оценети и ревидирани од Брисел. Финансиска поддршка ќе биде достапна преку новите зелени фондови, но според неофицијални извештаи, таа нема да ги покрие сите загуби.
Критичарите на планот ја обвинуваат Европската комисија за избрзана политичка одлука со цел испраќање силна порака до Москва, без доволна проценка на последиците. „Симболиката не треба да ја поткопува стабилноста на енергетскиот систем. Војната во Украина не се добива со недостиг на гас дома“, пишува аналитичарот Пјер Арно во „Ле Монд“.
Во самите документи на ЕК се наведува и можноста од „ценовни флуктуации и преодно зголемување на увозот од неруски извори по повисока цена“, што според некои експерти, е признавање дека планот носи ризик за потрошувачите и индустријата.
Додека целта за енергетска независност и поддршка на Украина останува стратешки приоритет, начините на спроведување сè уште отвораат прашања. Дали ЕУ ќе успее да обезбеди доволно течен природен гас (ЛНГ) од САД, Катар и Африка, без нова зависност? Дали обновливите извори ќе бидат доволни на време? И дали политичката храброст ќе биде поткрепена со реални капацитети?
Одговорот најверојатно ќе го дадат следните три зими.
