На 23 април светот го одбележува Светскиот ден на книгата и авторските права, ден прогласен од УНЕСКО во 1996 година со цел да се истакне важноста на книгата како симбол на култура, знаење и слобода. Денот не е случајно избран – токму на овој датум во 1616 година светот ги загубил тројцата великаните на светската литература: Мигел де Сервантес, Вилијам Шекспир и Инка Гарсиласо де ла Вега. Овој спој на судбини ја прави датата повеќе од симболична – таа претставува вечен спомен на моќта на литературата да ги надмине границите на времето и просторот.
Идејата за ваков ден првично потекнува од Каталонија, Шпанија, каде на 23 април традиционално се подаруваат рози и книги во чест на покровителот Св. Ѓорѓи. УНЕСКО ја прифаќа оваа традиција и ја проширува во глобален контекст, претворајќи ја во платформа за промоција на читањето, издаваштвото и заштитата на авторските права.
Светскиот ден на книгата денес се одбележува во над 100 земји, преку читателски маратони, книжевни настани, бесплатни размена на книги, како и со промоции на локални автори и преводи. Секоја година УНЕСКО именува и „Светска престолнина на книгата“, а за 2025 таа чест ѝ припаѓа на Краков, Полска.
Во време на глобална политичка нестабилност, културна комодификација и дигитална фрагментација на вниманието, книгата останува едно од последните упоришта на длабокото размислување и човековата автономија. Во еден свет во кој дезинформациите се шират со брзината на клик, читањето книги претставува чин на отпор – отпор против заборавот, против површноста, против манипулацијата.
Во Македонија, каде што бројот на читатели се намалува, а библиотеките се соочуваат со хроничен недостиг од инвестиции, одбележувањето на овој ден е и потсетник на одговорноста на државата, но и на секој граѓанин, да ја одржи живата врската со пишаниот збор.
Денес, повеќе од кога било, потребно е да се вратиме на суштината – на книгата како простор за критичко мислење, емпатија и визија. Да подариме книга не значи само да подариме предмет, туку свет – свет што може да го промени нечиј живот. Да ја заштитиме книгата, значи да ја заштитиме слободата на мислата.
Нека 23 април не биде само симболичен датум, туку ден за акција – ден кога ќе избереме да читаме, да пишуваме, да размислуваме. Ден кога ќе се сетиме дека книгата, иако тивка, секогаш говори гласно.
